"Στον Υπνόσακο των ορατών η αιχμαλωσία μου"
Νίκος Καρούζος
‍
Για τον Γιάννη Φωκά η ζωγραφική συνιστά μια μυητική διαδικασία σε σχέση με την αόρατη – πλην σαν από θαύμα φαινόμενη – μεταφυσική της εικόνας. Τα έργα του συνοψίζουν με επάρκεια σ' ένα γηγενές επίπεδο όλο το δράμα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής τα τελευταία είκοσι χρόνια, όλη την κρίση της ζωγραφισμένης μορφής να υπάρξει αυτόνομη και ανεξάρτητη απέναντι στην ηλεκτρονική λαίλαπα των μορφών που παράγονται χύδην και που καταναλώνονται σαν προϊόντα supermarket.
‍
Η ζωγραφική φέρει - ακόμη - την μεγάλη ευθύνη του να υπερασπισθεί την οπτική κουλτούρα του δυτικού κόσμου, να μορφοποιήσει την ουτοπία της νεοτερικότητας σε σχέση με την απελπισία της ματαίωσής της, να επιχειρηματολογήσει σχετικά με την δυνατότητα του σύγχρονου κόσμου να επιχειρηματολογεί, ακόμη, με εικόνες. Η εικόνα λοιπόν, όχι σαν άλλοθι ονείρωξης αλλά σαν όνειρο που μπορεί, έστω και διαισθητικά, να οδηγήσει σε αλήθειες κρυπτόμενες, να δυναμιτίσει το φαίνεσθαι μήπως και αποκαλυφθεί το είναι των πραγμάτων. Να ποιος πρέπει να είναι σήμερα ο στόχος της ζωγραφικής: να επιμένει στη λανθάνουσα ποιητική των πραγμάτων, στη μυστική τους ένταση, καταυγάζοντας μορφές να εξοβελίζει το πανταχού παρόν αγοραίο προς χάριν μιας χάρης, που έχει ναρκωθεί βαθιά στον πυρήνα της ύλης.
Ο Γιάννης Φωκάς μετεωρίζεται ανάμεσα σε διαφάνειες που γυρεύουν οντολογικές βεβαιότητες σαν πυθμένες, για να υπάρξουν και ανάμεσα σε γραφές που προτού γίνουν λόγος αφήνονται στον ίμερο και την βακχεία της κραυγής. Κραυγή-γραφή, ροή-πνοή, διαφάνεια-επιφάνεια, ενέργεια-συνέργεια, δράση-σχάση, εικόνα-μετερίζι μιας μοναξιάς που ψάχνει τον δρόμο της προς τον κόσμο. – Quo Vadis σήμερα ζωγραφική;
‍
Ο Γιάννης Φωκάς είναι ένας Ευρωπαίος καλλιτέχνης που διεκδικεί το καβαφικό σέμνυμα "όχι φιλέλλην αλλά ελληνικός", που θα πει την άτσαλα συγκεκαλυμμένη τραγωδία αυτού του τόπου στ' όνομα μιας ύποπτης, μιας νεόπλουτης ευτυχίας, να την καταδείξουμε με αξιοπρέπεια και ευθύνη. Με την κοσμοπολίτικη tolerance που ανέκαθεν χαρακτηρίζει αυτόν τον τόπο πριν την τερατογένεση του ελλαδικού κράτους-υβριδίου και πριν την ανάδυση των ελληναράδων της σύμπτυξης και της υποχώρησης, πατρίδα μας είναι ο κόσμος, η τέχνη μας είναι του κόσμου, μια τέχνη που βλαστάνει εδώ, αλλά που μπορεί να υπάρξει παντού, αφού κοινά τα κλάματα κοινά και τα γέλια σ' όλη την οικογένεια.
‍
Να μια ζωγραφική που αντιστέκεται οδοιπορώντας σε ατραπούς γνώσης, ενστικτώδους εμπειρίας, φόβων και λυτρωτικών ανατροπών. Δείτε αυτές τις "νεκρές φύσεις" του Φωκά με τη χοϊκή αίσθηση των πραγμάτων, με την βαθύτατα υπαρκτική τους κατασκευαστικότητα (aufbauen) όπως θ' αναγνώριζε και ο Martin Heidegger, με την δύσθυμή τους παρουσία-απουσία, όπως θα θρηνολογούσε ο τελευταίος "αναγεννησιακός" αυτής της πατρίδας ο Γιώργος Χειμωνάς. Πότε θα 'ρθει το τέλος; Όταν η εικόνα καταντήσει εκκωφαντικός πλην μονοσήμαντος θόρυβος κι όταν ο λόγος αδυνατεί να μετασχηματίζεται σε εικόνα.
‍
Η ζωγραφική του Γιάννη Φωκά, ολοκληρωμένη αλλά όχι ναρκισσευόμενη, αμήχανη στη δύναμή της και τρυφερή στην αδυναμία της, με αναμνήσεις μιας επικής χειρονομίας, που κάποτε μπορούσε να ιστορήσει έναν κόσμο, αρκείται τώρα στη συναρμολόγηση των θραυσμάτων αυτού του κόσμου, και, ω του θαύματος, προκύπτει ενότητα.

Αντισταθείτε, πρόσταζε το 1953 ο Μιχάλης Κατσαρός, ανακαλύπτοντας τους Σαδδουκαίους στη σύγχρονή του μικροαστική χυδαιότητα της διαφαινόμενης τότε ευμάρειας.
Αντισταθείτε, λέει και η παρούσα ζωγραφική με τον τρόπο της. Φοβάμαι όμως σε ώτα παραγεμισμένα από το κερί και τη λάσπη των Σειρήνων...