"Ο ζωγράφος λοιπόν, κάτω από ονόματα του βάθους, του χώρου και του χρώματος, αναζητά αυτήν ακριβώς την εσωτερική ζωογόνηση, αυτή την ακτινοβολία του ορατού”
Maurice Merleau-Ponty, "Το μάτι και το πνεύμα".

Μέσα από μια συγκεκριμένη διαδρομή σημαντικών έργων της τελευταίας δεκαετίας (1986-1997) με διαγνώσιμα χαρακτηριστικά, παλίνδρομα ανανεωμένα σχήματα και μετα- μορφώσεις διασταυρούμενων στοιχείων μιας καθαρά διαμορφωμένης προσωπικής γλώσσας που βασίζεται στην έρευνα, στην επεξεργασία και στην εφαρμογή αρχών και μεθόδων διαφορετικών ζωγραφικών συστημάτων, ο Γιάννης Φωκάς καταθέτει ένα έργο τόλμης, "θυμού" και στοχαστικότητας, προκλητικό και πάντα ανοιχτό στο απρόβλεπτο, που ξεπερνά την νοητική σύλληψη και την διαισθητική προσέγγιση υπέρ της ψυχολογίας του βάθους. Εκτίθεται έτσι σίγουρο και ανθεκτικό, καθώς διαρκώς αναβαπτίζεται, ακολουθώντας αλληλένδετες συνεπείς ενότητες μιας αδιάσπαστης οργανικής συνέχειας αλλά και σειρές "βίαιων" ρήξεων, με επιθέσεις αισθήσεων και χειρονομιών.
‍
Η φύση του έργου του, ως μία καθημερινή πνευματική αναγκαιότητα από τις πρωτόλειες γεννήσεις του μέχρι τις πρόσφατες δημιουργίες αυτοδιαμορφώνεται δεχόμενο άφοβα τις διεθνείς επιρροές, "οργανώνοντας εκ νέου τον κόσμο σύμφωνα με τα έργα και τα έργα σύμφωνα με τον κόσμο". ¹
Η εκλεκτικιστική στάση επινόησης και χρησιμοποίησης αλληλοσχετιζόμενων ή αντιφατικών στοιχείων με δομική αφηγηματική λειτουργία συνδεόμενη με το πεδίο των σημασιών (αισθητικές, θεωρητικές ερμηνείες, ιστορικότητα των παγκόσμιων σχημάτων) και των διαχρονικών αναφορών, ανάγεται στις πολυεπίπεδες επεξεργασίες αναπαράστασης της παγκόσμιας ζωγραφικής χειρονομίας, τις απεικονίσεις της ιστορίας των μορφών και των εικόνων που ανήκουν κυρίως στη σφαίρα της Μεγάλης Αφαίρεσης.
Ο ίδιος πολεμά και ξεπερνά τους κινδύνους επίδειξης ενός απρόσωπου επαναληπτικού ζωγραφικού ύφους, ανα φερόμενου στα διεθνή κινήματα τα οποία έχει βιώσει και αφομοιώσει κατά την διάρκεια της πολύχρονης παραμονής του στο Παρίσι (αφηρημένος εξπρεσιονισμός, χειρονομιακή τέχνη, νέο-εξπρεσιονισμός, Cobra, Franz Kline, Pierre Soulages, Jackson Pollock, Cy Twombly, Robert Motherwell, ισπανική παράδοση, Antoni Tapies, ιαπωνική παράδοση και πρωτοπορία).
‍
Το έργο του Γιάννη Φωκά αιωρούμενο ανάμεσα στην υλική πραγματικότητα και την μεταφυσική διάσταση του χρόννου δεν ερμηνεύεται απλά ως αφηρημένη εικόνα συνύπαρξης χρωμάτων, χειρονομιών, συγχωνεύσεις σχημάτων με άπειρες εκφραστικές δυνατότητες, διαφοροποιημένες επιστρώσεις υλικών με μεταλλάξιμες στάσεις, αλλά αντιμετωπίζεται ως φύση/ύλη, στάση/συμπεριφορά, καθώς αναζητα κυρίως την ψυχοπνευματική συμμετοχή του θεατή.
‍
Αποτελεί βιωμένο υλικό ζωής, έναν ανοιχτό χώρο ατέρμονων μεταπλάσεων με ευμετάβλητη πληθυντικότητα γραφών, αφομοιωμένων εικόνων και μορφών του χρώματος και της χειρονομίας, ανιχνευτές της σύλληψης του απόλυτου.
Στην προσπάθεια αρπαγής, σύλληψης, κατοχής και ερμηνείας της ουσίας, ακόμα και των πιο ευτελών καθημερινών πραγμάτων, ο Γιάννης Φωκάς, επιτίθεται σε όλες τις διαστάσεις του ζωγραφικού πεδίου, δοκιμάζει και δαμάζει τα υλικά και τις ποιότητες προκαλώντας τη μέθεξη, αλλά και την αντιπαλότητά τους.
‍
Η ανάγκη διάταξης του χώρου μέσα από ενότητες σχημάτων και διασταυρώσεις ζωγραφικών επεισοδίων (ένθετες αυτοδύναμες παρεμβάσεις με ανανεωμένους κύκλους που διακόπτουν την συνέχεια και περιπλοκότητα της αφήγησης υπέρ της μη-κρυπτότητας) προκαλεί την διαπλοκή σημείων εκκίνησης ή στάσης (σημεία υπερκινητικά ή "στάσιμα", διαμορφωμένες περιοχές κανονικότητας ή ασυνέχειας της σύνθεσης, κρυφές ή φανερές όψεις του ίδιου σχήματος με διαφοροποιούμενη σύλληψη και απόδοση, αμφίδρομο πέρασμα από την πολλαπλότητα στην ενότητα, φανέρωμα της πολυπλοκότητας ή απόκρυψη του περιττού, του απρόοπτου και της αλληλουχίας των μορφών).
‍
Η αγωνιώδης αναζήτηση της ισορροπίας των αντιθέτων δεν αποδυναμώνει τις εσωτερικές εντάσεις και αλληλεπιδράσεις ή τις εξωτερικές εκρήξεις που διασπούν την κανονικότητα της ανάγνωσης. Αντίθετα ενισχύουν την δυνατότητα παρουσίας του ενός στοιχείου μέσα στο άλλο (συμπάθεια των σχημάτων, ενδυναμωμένες μεταλλαγμένες επαναφορές) και αποκάλυψης της αυτονομίας τους (αναλογίες, συνάφειες, σύνδεσμοι, ακολουθίες).
‍
Η υπέρμετρη επεκτατική χειρονομία και η μεταφυσική της διάσταση,
‍
Ο Γιάννης Φωκάς χρησιμοποιεί επινοούμενα "ζωγραφικά παίγνια"² και τα εντάσσει σε μια πλοκή και διαπλοκή ετερογενών σχημάτων (φόρμες "εξόριστες" ή έμμονα επανερχόμενες), την υπέρμετρη επεκτατική χειρονομία και την χρωματική βιαιότητα προκαλώντας εσωτερικές αφηγήσεις και συνειρμικές μεταφορές (σχήματα κλειστά ή ανοιχτά, ερμητικά ή εν εκρήξει, παράθεση αντιθετικών δυνάμεων/τάσεων μιας αυτόματης και ταυτόχρονα ελεγχόμενης γραφής, διαμάχη χειρονομιών που προκύπτουν από "ατυχήματα"). "Η επανάληψη συνεπάγεται εδώ την υπαρξιακή της εμβάθυνση".³
Μέσα από την πάλη αντιθετικών αρχών για την ανεύρεση μιας δομημένης ισορροπίας, ο Γιάννης Φωκάς επιθέτει, συναρμολογεί, συγκολλεί, αντιπαραθέτει, συμφιλιώνει τις γραφές του χρώματος ή του σχεδίου, τη σταθεροποίηση ή την εκτίναξη της ύλης, αναλύει διαρκώς τη σύσταση του έργου, εγκαθιστώντας όχι μόνο αμφίβολα σημεία παραστατικότητας, αλλά και εξωγενή δυναμικά στοιχεία (μολύβι, αλουμίνιο), υλικά αντιθετικά που καθορίζουν οριακά τη σύνθεση. Ο πραγματικός και ο ζωγραφικός χώρος ταυτίζονται καθώς ενισχύουν την τρίτη γλυπτική διάσταση και μια σχεδόν αντιμέτωπη διχρωμία. Αυτή η σωματικότητα της ζωγραφικής, η ανάγλυφη αντιμετώπισή της, οδηγεί στην προοδευτική αποκάλυψη μιας μεταφυσικής υπόστασης του έργου, σε κρυφά δίκτυα ονειρικών ή πραγματικών ψυχικών καταστάσεων του χώρου-χρόνου της μνήμης.
Η μνήμη παρουσιάζεται εδώ ως μια "σπειροειδής κίνηση που μέσα από σύντομες περιγραφές γεγονότων προσωπικών ή βιογραφικών και επεισόδια, μας φέρνει πίσω στον σχεδόν ακίνητο αστερισμό των δυνατοτήτων που η αφήγηση ανακαλεί”. ⁴

Πιστός και δεσμευμένος στον εαυτό του, ανεπηρέαστος από τις μιμητικές επιβολές της επικαιρότητας καταθέτει τις αρχές και τους νόμους ενός προσωπικού συστήματος με καθορισμένες ενδογενείς συμπεριφορές που αφορούν την υπαρξιακή εσωτερική εμπειρία του χρόνου, ως υλικού της τέχνης και την κυκλική μορφή του ταξιδιού μέσα στον χώρο, συναντώντας τα έκδηλα ή αφανή σημεία μνημοτεχνικών δομών. Συλλαμβάνει την στιγμή όπου "η ζωγραφική πράξη που ήταν κάποτε δυνατή γίνεται πια υπαρκτή, κινούμενη προς την ολοκλήρωσή της".⁵

Βρίσκεται σήμερα στο σημείο εξαγνισμού της παροξυστικής δαιμονικής πολυχρωμίας, της "σωματικότητας" των υλικών του και της υπέρτασης των ορίων. Έργα κάθαρσης και σιωπηλών εντάσεων, έργα εν κινήσει με διαρκείς φορτίσεις και ταυτόχρονα αδειάσματα της ζωγραφικότητας, καθώς μαρτυρούν την εσωτερική ενεργειακή διάχυση ενός καταλυτικού πάθους, ενός εξαϋλωμένου θυμού και μιας τρυφερής οργής σε ροή και σε στάση. Ο βιωμένος πνευματικός χρόνος διεισδύει στην ψυχή μας σαν μια εμπειρία εν χρόνω.



1. Nelson Goodman, "Languages of Art. An Approach to a Theory of Symbols" Indianapolis, Bobbs - Merrill, 1969 σ. 241.
2. Αναφέρομαι εδώ στα γλωσσικά "παίγνια" (language-games) του Ludwig Wittgenstein, στις διαμορφωμένες ιδιαίτερες περιοχές στις οποίες μπορεί να χωρισθεί η όλη ανθρώπινη δραστηριότητα και οι οποίες χρησι μοποιώντας τη γλώσσα δίνουν σ' αυτήν τις δικές τους σημασίες, Ludwig Wittgenstein, "Διαλέξεις για τη θρησκευτική πίστη", Εκδ. Αστρολάβος/Ευθύνη, Αθήνα, 1994, σ. 10-15.
3. Paul Ricoeur, "Η αφηγηματική λειτουργία", Εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1990. σ. 137
4. Paul Ricoeur, op. cit. σ. 143.
5. Claude Bremond, "La Logique des possibles narratifs Communications Νο 8", 1966, σ. 60-76.